भारतीय भाषाओं द्वारा ज्ञान

Knowledge through Indian Languages

Dictionary

Janapada Vastukosha (Kannada)

Karnataka Janapada University

ನಿಘಂಟಿನ ಪೀಠಿಕಾ ಪುಟಗಳನ್ನು ಓದಲು ದಯವಿಟ್ಟು ಇಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿಕ್‌ ಮಾಡಿರಿ
शब्दकोश के परिचयात्मक पृष्ठों को देखने के लिए कृपया यहाँ क्लिक करें
Please click here to view the introductory pages of the dictionary

< previous12Next >

ಕಡಬತ್ ಕಲ್ಲು

ಕಾರ, ಹಿಂಡಿ (ಒಂದು ತೆರನ ಚಟ್ನಿ) ಮಸಾಲೆ, ಕಷಾಯಹುಡಿ, ಚಟ್ನಿ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಅರೆಯಲು, ಕುಟ್ಟಲು ಬಳಸುವ ಪರಿಕರ. ಇದು ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ದೋಣಿಯಾಕಾರದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಅಡಿ ಉದ್ದ ಅರ್ಧ ಅಡಿ ಎತ್ತರವಿರುತ್ತದೆ. ಕಡಬತ್ ಕಲ್ಲುಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿವೆ. ಈ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಮಸಾಲೆ ಅರೆದು ಸಾಂಬಾರು ಮಾಡಿದರೆ ಬಹಳ ರುಚಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚುಕಾಲ ಕೆಡದಂತೆ ಇರತುತದೆ ಎನ್ನವುದು ಜನಪದರ ಅನುಭವ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶದ ಜನರು ಇಂದಿಗೂ ಈ ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲೇ ಕಾರ, ಮಸಾಲೆ ಅರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಬಳಪದ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಇದನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಕಡೆಗೋಲು/ ಮಂತು

ಮೊಸರು ಕಡೆಯಲು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿ ಬಳಸುವ ಸಾಧನ. ಕಡೆಯುವ (ಮೊಸರನ್ನು) ಕೋಲು ಎಂಬುದೇ ಕಡೆಗೋಲು ಎಂದು ಸ್ವರೂಪ ಪಡೆಯಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಮೊಸರನ್ನು ಕಡೆಯುವ ಮುದ್ದೆ/ಗಡ್ಡೆಯು ಮೂರು ಕಿರು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಎಸಳೆಸಳಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಮರದ ಒಂದೇ ತುಂಡಿನಿಂದ ಕಡೆಗೋಲನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕಡೆಗೋಲು ಮುದ್ದೆಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ ಹಿಡಿಕೆಯನ್ನು ಜೋಡಿಸುವ ಕ್ರಮವೂ ಇದೆ. ಈ ಹಿಡಿಕೆ ಕೂಡ ಎರಡು ಅಂಗೈಗಳ ನಡುವೆ ಇರಿಸಿ ಅತ್ತಿತ್ತ ತಿರುಗಿಸುವಾಗ ಜಾರದಂತೆ ಹಿಡಿತಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ತೆರನ ವಿನ್ಯಾಸವುಳ್ಳದ್ದು. ಕಡೆಗೋಲುಗಳು ವಿಭಿನ್ನ ಗಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಅಂದರೆ ಸುಮಾರು ಎರಡು ಲೀಟರ್‌ನಷ್ಟು ಮೊಸರನ್ನು ಸಣ್ಣ ಕಡೆಗೋಲಿನಿಂದ ಕಡೆಯಬಹುದು. ಇಂಥ ಕಡೆಗೋಲಿನ ಬೊಡ್ಡೆಯು ಸುಮಾರು ಎಂಟರಿಂದ ಹತ್ತು ಇಂಚುಗಳ ಸುತ್ತಳತೆಯದಾಗಿದ್ದು ಹಿಡಿಕೆಯು ಸುಮಾರು ಒಂದರಿಂದ ಒಂದೂವರೆ ಅಡಿ ಎತ್ತರವಿರುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದ ಮೊಸರನ್ನು ಕಡೆಯಲು ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ ಕಡೆಗೋಲು ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಮೊಸರಿನ ಪ್ರಮಾಣವೂ ತುಂಬ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದಾಗ ಅದನ್ನು ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕು ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಬಿದಿರ ಅಂಡೆ/ಮರ ಅಥವಾ ಲೋಹದ ಪಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಕಿ ಬೃಹತ್ ಗಾತ್ರದ ಕಡೆಗೋಲಿನಿಂದ ನಿಂತುಕೊಂಡು ಕಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂಥ ಕಡೆಗೋಲುಗಳ ಬೊಡ್ಡೆಯು ಸುಮಾರು ಒಂದರಿಂದ ಒಂದೂವರೆ ಅಡಿಗಳಷ್ಟು ಸುತ್ತಳತೆಯದಾಗಿದ್ದು ಅದರ ಹಿಡಿಕೆಯು ಸುಮಾರು ಐದು ಅಡಿಗಳಷ್ಟು ಉದ್ದವಿರುತ್ತದೆ.
ಕಡೆಗೋಲನ್ನು ವಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಯ ಮರಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತೇಗ, ಹಲಸು ಮುಂತಾದ ಮರಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಂತಿನ ರಚನೆಯಲ್ಲೂ ಬಡಗಿಗಳು ಕಾಷ್ಟ ಕೌಶಲವನ್ನು ತೋರುವುದಿದೆ. ಇದರ ಗಡ್ಡೆಯ ಎಸಳುಗಳು ಸಮ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲೆ ಇರುತ್ತವೆ. ಮೊಸರು ಕಡೆಯಲು ಯಂತ್ರಗಳು ಬಂದ ಬಳಿಕ ಪಾರಂಪರಿಕ ಕಡೆಗೋಲುಗಳು ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಸಾಧನಗಳಾಗಿ ತಮ್ಮ ಜಾಗವನ್ನು ತೆರವು ಮಾಡುತ್ತಿವೆ. ಜತೆಗೆ, ಮುಂಜಾನೆಯ ತಂಪು ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮೊಸರು ಕಡೆಯುತ್ತ ಜನಪದ ಮಹಿಳೆಯರು ಹಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಉದಯರಾಗ/ಜನಪದ ಹಾಡುಗಳೂ ಮರೆಯಾಗುತ್ತಿವೆ.

ಕತ್ತಿ

ಎಮ್ಮೆ ಕೋಣಗಳ ಮೈಯ ಕೂದಲನ್ನು ಹೆರೆಯಲು ಬಳಸುವ ಕಿರುಗತ್ತಿ. ಇದರಲ್ಲಿ ಹಿಡಿಕೆಯು ಮರದ್ದಾಗಿದ್ದು ಕತ್ತಿಯು ಕಬ್ಬಿಣದಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದೆ. ಒಟ್ಟು ಉದ್ದ ಸುಮಾರು ಹತ್ತು ಇಂಚು. ಕತ್ತಿಯ ಅಲಗು ಕಬ್ಬಿಣದ ತೆಳುತಗಡಿನಿಂದ ರಚಿತವಾಗಿದೆ. ಎಮ್ಮೆ ಕೋಣಗಳ ಕೂದಲುಗಳನ್ನು ಹೆರೆಯದಿದ್ದರೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಮಿ-ಕೀಟ-ಹೇನುಗಳು ತುಂಬುವುದಲ್ಲದೆ ಕೊಳೆ, ಕೆಸರು ಕೂಡ ತುಂಬುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಅವಕ್ಕೆ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯುಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕೊಳಕಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಕತ್ತಿಯ ಬಳಕೆ ಪಶುಪಾಲಕರಿಗೆ ತುಂಬ ಅಗತ್ಯ.

ಕದರು

ನೆಲಬಾವಿಯಿಂದ ಎತ್ತುಗಳ ಮೂಲಕ ಕಪ್ಲಿ ಹೊಡೆದು ನೀರನ್ನು ಮೇಲೆತ್ತಲು ಬಳಸುವ ಮತ್ತೊಂದು ಸಾಧನ. ಇದು ಸುಮಾರು ಮೂರು ಅಡಿ ಉದ್ದದ ಕಂಭಾಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದು ಒಂದು ಅಡಿ ಸುತ್ತಳತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಇದರ ಎರಡು ತುದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಅರ್ಧ ಅಡಿ ಉದ್ದದ ಕಬ್ಬಿಣದ ಸರಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಂಭಾಕಾರದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಲೂ ತಿರುಪಿನಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಕೊರೆದು ಅದರ ಮೂಲಕ ಹೂಟೆ ಹಗ್ಗವು ಸಲೀಸಾಗಿ ತಿರುಗಲು ಅನುವಾಗುವಂತೆ ರಚನೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಕದರನ್ನು ಹುಣಸೆ ಮರದಿಂದ ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕಪ್ಲಿಬಾವಿಗಳು ವಿರಳವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಈಗ ಇವುಗಳ ಬಳಕೆ ನಿಂತು ಹೋಗುವ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದೆ.

ಕಂದ್ಲಿ

ಹೊಲಗದ್ದೆಗಳ ಬದುಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಮರಗಿಡಗಳ ರೆಂಬೆ ಕೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಕಡಿಯಲು, ಸೌದೆ ಕಡಿಯಲು, ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಂಸ ತುಂಡರಿಸಲು ಬಳಕೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಒಂದು ಅಡಿ ಉದ್ದವಿದ್ದು ಮುಂಭಾಗ ಸ್ವಲ್ಪ ಬಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಕಬ್ಬಿಣದಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕೊಡ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮಚ್ಚುಗಳಿಂದ ಮಾಡುವ ಕೆಲಸಗಳನ್ನೂ ಈ ಆಯುಧದಿಂದ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

ಕನ್ನಡಿ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ

ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಲಂಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ವಿಶೇಷ ವಸ್ತು/ಸಾಧನ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದರಿಂದ ಒಂದೂವರೆ ಅಡಿ ಅಗಲ, ಎರಡರಿಂದ ಎರಡೂವರೆ ಅಡಿ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಹಗುರವಾದ ಮರದಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಈ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗೆ ಕನ್ನಡಿ ಗಾಜನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ ಅದರಲ್ಲಿ ಕುಂಕುಮ, ತಲೆಗೆ ಹಾಕುವ ಎಣ್ಣೆ, ಬಾಚಣಿಗೆ, ಸುಗಂಧ ದ್ರವ್ಯಗಳು ಮುಂತಾದವನ್ನು ಇಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ. ತಲೆಬಾಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಕೂಡ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಅಲಂಕಾರ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಈ ಕನ್ನಡಿ ಪಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಕರ್ಜಿಕಾಯಿ ಒತ್ತೊಳ್ಳು

ಹಬ್ಬ ಹರಿದಿನ, ಜಾತ್ರೆ, ಉತ್ಸವ, ಮದುವೆ, ಮುಂಜಿಗಳಲ್ಲಿ ಕರ್ಜಿಕಾಯಿ ಮಾಡಲು ಬಳಸುವ ಪರಿಕರ. ಈ ಸಾಧನವು ಸುಮಾರು ಒಂದು ಅಡಿ ಉದ್ದವಿರುತ್ತದೆ. ಇದರ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಐದು ಇಂಚಿನ ಸುಮಾರು ಅರ್ಧಚಂದ್ರಾಕಾರದ ಎರಡು ಒರಳುಗಳಿವೆ. ಇದರ ಎರಡು ಕಡೆಗೂ ಕಬ್ಬಿಣದ ಕೊಂಡಿಗಳನ್ನು ಹಾಕಿದ್ದಾರೆ. ಒರಳಿನ ಅರ್ಧವೃತ್ತಾಕಾರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗರಗಸದ ಪುಟ್ಟ ಹಲ್ಲುಗಳಂತೆ ಕಬ್ಬಿಣದ ತಗಡನ್ನು ಜೋಡಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವಿಶೇಷ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಅಡುಗೆ ಮಾಡುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಈ ಸಲಕರಣೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಮರ, ಲೋಹ, ಪ್ಲಾಸ್ಷಿಕ್‌ನಿಂದ ಇದನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಕಲೆ

ಜನಪದ ಬದುಕಲ್ಲಿ ಹಾಡು ಕುಣಿತಗಳದು ಸಿಂಹಪಾಲು. ಬದುಕಿನ ಕಷ್ಟಕಾರ್ಪಣ್ಯಗಳನ್ನು ಸಹ್ಯವಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು, ಸುಖ ಸಂತೋಷಗಳನ್ನು ಇತರರಿಗೆ ಹಂಚಲು, ಕಲೆ ಮನುಷ್ಯಮನಸ್ಸಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ಮಾಧ್ಯಮ. ಈ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಕಲಾ ಪರಿಕರಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯ ಮಾಡಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಲಾಪರಿಕರಗಳು, ಮನೋರಂಜನೆ ಕಲಾಪರಿಕರಗಳು, ಮತ್ತು ಉಭಯೋದ್ದೇಶೀ ಪರಿಕರಗಳು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ದೃಶ್ಯ ಮತ್ತು ಶ್ರವ್ಯಕಲೆಗಳ ಪರಿಕರಗಳು ಜನಪದರ ಕಲಾಸಕ್ತಿಯ ದ್ಯೋತಕಗಳಾಗಿ ತಮ್ಮದೇ ವೈಶಿಷ್ಟಗಳನ್ನುಳ್ಳವು. ಈ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ವಸ್ತುಗಳು ಮಾತ್ರ ಈ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿವೆ. ಮುಂದಿನ ಸಂಪುಟಗಳು ಇನ್ನಷ್ಟು ಇಂಥ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳಿಂದ ಸಂಪನ್ನವಾಗಲಿವೆ.

ಕಲ್ಪಟ್ಟಿ

ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳು ಅಡುಗೆ ಮಾಡುವ ಆಟಕ್ಕಾಗಿ ಇದನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಸುಮಾರು೨ ಇಂಚು ವ್ಯಾಸ ಇದೆ. ಆಟ ಆಡುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಚಟ್ನಿ, ಹಿಂಡಿ, ಮೊಸರು ಇಡುವ ಪಾತ್ರವನ್ನಾಗಿ ಇದನ್ನು ಬಳಕೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಬಳಪದ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಕಲ್ಬಟ್ಟಿ/ಕಲ್ಪಟ್ಟಿ

ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿ, ಚಟ್ನಿಪುಡಿ, ಖಾರದ ಹಿಂಡಿ, ಅರಸಿನ ಪುಡಿ, ಖಾರಪುಡಿ (ಮೆಣಸಿನಪುಡಿ) ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಜೋಪಾನವಾಗಿಡಲು ಬಳಸುವ ಸಾಧನ. ಇದರ ಗಾತ್ರ, ಆಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಇರುತ್ತದೆ. ಬೆಣ್ಣೆಯನ್ನು ಕೂಡ ಕಲ್ಬಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಜೋಪಾನವಾಗಿ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಕೆಲವು ಕಲ್ಬಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಕಲ್ಲಿನದೇ ಮುಚ್ಚಳ ಕೂಡ ಇರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಕರಿಕಲ್ಲಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರಲ್ಲಿರಿಸಿದ ವಸ್ತುಗಳು ಬೇಗ ಕೆಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಜನಪದರ ಅನುಭವ.

ಕಲ್ಬಾನಿ /ಕಲ್ಲುಬಾನಿ

ಕಲ್‌ಗಚ್ಚು ನೀರನ್ನು (ದ್ರವ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು) ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಡುವ ಸಾಧನ. ಇದು ಸುಮಾರು ಎಂಟು ಇಂಚು ಉದ್ದವಿದ್ದು ತಳಭಾಗವು ಸುಮಾರು ೬ ಇಂಚು ವ್ಯಾಸವಿದೆ, ಹಿಡಿಯಲು ಎರಡು ಕಡೆಗೂ ಹಿಡಿಕೆಗಳಿವೆ. ಒಣ ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ, ಸಾವಿಗೆ, ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿ ಹಾಗೂ ಇದರಲ್ಲೇ ಸ್ವಲ್ಪದೊಡ್ಡ ಬಾನಿಗಳು ದನ, ಕರು, ಎತ್ತು, ಎಮ್ಮೆಗಳಿಗೆ ಕುಡಿಯಲಿಕ್ಕೆ ಮನೆ ಮುಸುರೆ ತುಂಬಿಡಲು ಹಾಗೂ ಅನ್ನ, ಹುರುಳಿ ಬಸಿಯಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಉಂಡಿ(ಸಿಹಿ ತಿಂಡಿಗಳು) ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಹಾಕಿಡಲೂ ಸಹ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಕಲ್ಬಾನಿಯನ್ನು ಬಳಪದ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಕಲ್ಲಿ/ಜಾನುವಾರುಗಳ ಮೈ ಉಜ್ಜುವ ಕಲ್ಲಿ

ಇದು ಪಶುಪಾಲನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಬಳಸುವ ಸಾಧನ. ಎತ್ತು, ದನಕರುಗಳ ಮೈ ಉಜ್ಜಲು (ಮಾಲೀಸು) ಇದನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಅವುಗಳ ಚರ್ಮವು ಕಾಂತಿಯುತವಾಗುತ್ತದೆ. ಎತ್ತುಗಳು ದಣಿದಾಗ ಕೂಡ ಕಲ್ಲಿಯಿಂದ ಅವುಗಳ ಮೈ ಉಜ್ಜುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಅವುಗಳ ಬಳಲಿಕೆ ಶಮನವಾಗುತ್ತದೆ. ಕಲ್ಲಿಯನ್ನು ತೆಂಗಿನನಾರನ್ನು ನೆಯ್ಗೆಮಾಡಿ ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಕಲ್ಲು ಕುಡಿಕೆ

ಚಟ್ನಿ, ಕಾರ, ಮೊಸರು ಮಂತಾದುವುಗಳನ್ನು ಇಡಲು ಬಳಸುವ ಪರಿಕರ. ಇದು ಸುಮಾರು ಅರ್ಧ ಅಡಿಯಿಂದ ಒಂಭತ್ತು ಇಂಚು ಎತ್ತರವಿರುತ್ತದೆ. ತಳಭಾಗ ಸಮತಟ್ಟಾಗಿದ್ದು ಮೇಲ್ಭಾಗವು ಸುಮಾರು ಐದರಿಂದ ಎಂಟು ಇಂಚು ವ್ಯಾಸವಿರುತ್ತದೆ. ಬಾಯಿಯ ಹೊರ ಅಂಚಿಗೆ ಅರ್ಧ ಇಂಚಿನ ಪಟ್ಟಿ ಇರುತ್ತದೆ. ತಳಭಾಗದಿಂದ ಮೇಲ್ಭಾಗಕ್ಕೆ ಹೋದಂತೆಲ್ಲಾ ಸುತ್ತಳತೆಯು ಚಿಕ್ಕದಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಚಟ್ನಿ, ಕಾರ, ಮೊಸರು ಮುಂತಾದುವನ್ನು ಹಾಕಿಟ್ಟರೆ ಬಹಳ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಕೆಡುವುದಿಲ್ಲ. ಕಲ್ಲು, ಕುಡಿಕೆಗಳ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಸ್ವಲ್ಪ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿರುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಕುಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶದ ಕೆಲವು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಕಲ್ಲುಕುಡಿಕೆಯನ್ನು ಬಳಪದ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ.`

ಕಲ್ಲು ಚಟಗೆ

ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಉಪ್ಪು, ಖಾರ, ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿ ಮುಂತಾದುವನ್ನು ಹಾಕಿಡಲು ಬಳಸುವ ಬಳಪ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಸಣ್ಣ ಪಾತ್ರೆ. ಇದರ ತಳವು ಚಪ್ಪಟೆಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಭದ್ರವಾಗಿ ಸಮತಟ್ಟಾದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಇಡುವುದಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲವಾಗಿದೆ. ತಳದ ವ್ಯಾಸವು ಹೆಚ್ಚು, ಬಾಯಿಯ ವ್ಯಾಸವು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕು ಇಂಚು ವ್ಯಾಸದಿಂದ ಸುಮಾರು ಎಂಟು ಇಂಚಿನ ತನಕ ಬಾಯಿಯ ವ್ಯಾಸವಿರುತ್ತದೆ. ಚಟಿಗೆಯ ಗಾತ್ರಕ್ಕನುಸಾರವಾಗಿ ಅದರಲ್ಲಿ ಹಾಕಿಡುವ ವಸ್ತುಗಳ ಪ್ರಮಾಣವೂ ನಿರ್ಧರಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಆಮ್ಲ, ಕ್ಷಾರ, ಲವಣರಸಗಳನ್ನು ತಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಈ ಚಟಿಗೆಗಳನ್ನು ಬಳಪದ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ (ಬಿಜಾಪುರದ ಭೀಮಾನದಿ ತೀರದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯ) ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅದುರಿಂದಲೇ ಇದರಲ್ಲಿರಿಸಿದ ಉಪ್ಪು, ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿ, ಖಾರಪುಡಿಗಳು ತುಂಬಕಾಲ ಕೆಡದೆ ಉಳಿಯುತ್ತವ. ಕಲ್ಲು ಚಟಿಗೆಯು ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಕಲ್ಬಾನಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಕಾಗಡಿ/ಕಾಗ್ಡಿ

ಚಿಕ್ಕಮಕ್ಕಳನ್ನು (ಸುಮಾರು ಒಂದು ವರ್ಷದಿಂದ ಮೂರು ವರ್ಷ ಪ್ರಾಯ) ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಿಸಿ ತೂಗಲು/ಆಡಿಸಲು ಬಳಸುವ ಸಾಧನ. ಸುಮಾರು ಒಂದೂವರೆ ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ನಾಲ್ಕು ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಕಾಲುಗಳಿಗೆ, ತಳಭಾಗ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ಬದಿಗಳೂ ಮುಚ್ಚುವಂತೆ ಕೆತ್ತನೆ/ಅಲಂಕಾರ ಮಾಡಿದ ಮರದ ಹಲಗೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಆವರಣ ಹಲಿಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬದಿಯದು ಮಗುವಿನ ಎರಡು ಕಾಲುಗಳನ್ನು ಹೊರಗೆ ಹಾಕಿ ಜೋತಾಡಿಸಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ರಚನೆಯಾಗಿದೆ. ಕಾಗಡಿಯ ನಾಲ್ಕು ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಕಾಲುಗಳಿಗೆ ಹಗ್ಗ ಹಾಕಿ, ಮೇಲೆ ಮರದ ಜಂತೆಗಳಿಗೆ ಕಟ್ಟಿ, ಕಾಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಗುವನ್ನು ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿ ತೂಗುತ್ತಾರೆ. ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಉದ್ದದ ಹಗ್ಗವನ್ನು ಅದಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟಿ ಅದನ್ನು ಎಳೆಯುತ್ತಾ ಇದ್ದರೆ ಕಾಗ್ಡಿಯೂ ತೂಗುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೂ ಚಿಕ್ಕಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿ ತೂಗಲು ಇನ್ನೂ ಚಿಕ್ಕ ಕಾಗ್ಡಿಗಳಿವೆ. ತುಂಬ ಸರಳವಾಗಿಯೂ(ಕೇವಲ ನಾಲ್ಕಾರು ಹಲಗೆ ತುಂಡು, ನಾಲ್ಕಾರು ಕೋಲುಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ)ಕಾಗ್ಡಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವಕ್ಕೆ ಹಗ್ಗಹಾಕಿ ಜೋತಾಡಿಸಿದರೆ ಅದು ಉಯ್ಯಾಲೆಯಂತೆ ಹೆಚ್ಚು ಹೊತ್ತು ಹಿಂದೆ ಮುಂದೆ ಚಲಿಸುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ತಾಯಂದಿರು ಇತರ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಲೇ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತ ಮಗುವನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಕಾಗ್ಡಿಯು ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಮರಮಟ್ಟುಗಳಿಂದಲೇ ತಯಾರಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾಗ್ಡಿಯ ಬಳಕೆ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿಯೇ ಹೆಚ್ಚು.

ಕಾಗದದ ಬುಟ್ಟಿ/ರದ್ದಿಬುಟ್ಟಿ

ಅಡುಗೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಬಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳು, ಸಾಂಬಾರ್ ಪುಡಿ, ಕಾಳುಗಳು, ಹಿಟ್ಟು, ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲು ಬಳಸುವ ಸಾಧನ. ಬಿದಿರ ಬುಟ್ಟಿ ಮಾಡುವ ಎಲ್ಲ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಕಾಗದದ ಬುಟ್ಟಿಯು ಕೂಡ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಬಿದಿರ ಬುಟ್ಟಿಯಷ್ಟು ಕಾಗದದ ಬುಟ್ಟಿಯು ಗಟ್ಟಿಮುಟ್ಟಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ರದ್ದಿಕಾಗದವನ್ನು ಚಿಕ್ಕ ಚಿಕ್ಕ ಚೂರುಗಳಾಗಿ ಮಾಡಿ ಮೆಂತೆ ಕಾಳುಗಳಜೊತೆ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ನೆನೆಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವು ಚೆನ್ನಾಗಿ ನೆನೆದ ಬಳಿಕ ಕಲ್ಲಿನ ಒರಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಹಾಕಿ ಅರಿಸಿಣ ಪುಡಿಯನ್ನು ಮಿಶ್ರಮಾಡಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ರುಬ್ಬುತ್ತಾರೆ. ಮಡಕೆಯೊಂದನ್ನು ಕವುಚಿ ಅದರ ಮೇಲೆ ಹತ್ತಿಯ ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ನೀರಲ್ಲಿ ಅದ್ದಿ ಹಾಸಿ, ರುಬ್ಬಿದ ಹಿಟ್ಟನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಮಡಕೆಯ ತಳದ ಹೊರಮೈ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ಹಚ್ಚುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಒಣಗಿದ ಬಳಿಕ ಬುಟ್ಟಿಯ ಆಕಾರವು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಬಳಿಕ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ತೇಪೆ ಏನಾದರೂ ಬೇಕಾದಲ್ಲಿ ಅದೇ ಹಿಟ್ಟಿನಿಂದ ತೇಪೆ ಹಾಕಿ ಒಣಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆಗ ಬುಟ್ಟಿ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ. ಮೆಂತೆಯು ಅಂಟಿನ ಗುಣವನ್ನು, ಅರಿಶಿಣವು ಕ್ರಿಮಿನಾಶಕ ಗುಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದನ್ನು ತಿಳಿದ ಜನಪದರು ಸರಳ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಳಸಿ ಇಂಥ ಉಪಯೋಗಕಾರಿ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಎನ್ನುವುದು ವಿಶೇಷ.

ಕಾಡುಕೋಣದ ಕೋಡು

ಮನೆಯ ಅಲಂಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸುವ ಕಾಡುಕೋಣದ ಕೊಂಬುಗಳು. ಮರ ಅಥವಾ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಿಕೊಂಡ ಕಾಡುಕೋಣದ ಮುಖಕ್ಕೆ ಈ ಕಾಡುಕೋಣದ ಕೊಂಬುಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡು ಅಲಂಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಮನೆಯ ಒಳಗಿನ ಪಡಸಾಲೆ, ಅಂಗಳದ ಅಗಲವಾದ ಗೋಡೆಗೆ ಇದನ್ನು ಹಾಕುವುದು ಹೆಚ್ಚು. ಕಾಡುಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡಿದ ವೀರತನದ ಸಾಂಕೇತಿಕದ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿ ಇದನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಕಾಡುಪ್ರಾಣಿಗಳ ಬೇಟೆ ನಿಷೇಧವಾಗಿರುವ ಕಾರಣ ಇಂತಹ ಕೊಂಬುಗಳ ಬಳಕೆ ಅಪೂರ್ವವಾಗಿದೆ.

ಕಾಲು ದೀಪ/ದೀಪದ ಕಾಲು

ಸೀಮೆಎಣ್ಣೆ ಬುಡ್ಡಿ, ಹಣತೆ ಮುಂತಾದ ದೀಪಗಳನ್ನು ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲು ಬಳಸುವ ಮರದ ಸಾಧನ. ಇದು ಸುಮಾರು ಒಂದರಿಂದ ಐದು ಅಡಿ ಎತ್ತರವಿರುತ್ತದೆ. ಇದರ ಕೆಳಭಾಗವನ್ನು ಕೆಳಪೀಠವೆಂದೂ ಅತೀ ಮೇಲಿನ ಭಾಗವನ್ನು ಮೇಲು ಪೀಠವೆಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ದೀಪಗಳನ್ನು ಅಗತ್ಯವಾದ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಇದರ ಪಟ್ಟಿಗೆ(ಗರಗಸಾಕಾರದ ಮರದ ತುಂಡು) ಕೊಕ್ಕೆಗಳುಳ್ಳ ಅಡ್ಡಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ ಕೊಳ್ಳುವ ಅದರಲ್ಲಿ ದೀಪವಿರಿಸುವ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವೂ ಜನಪದರಲ್ಲಿ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಕೆಳಪೀಠದ ಮೇಲಿನ ಭಾಗವನ್ನು ಪಟ್ಟಿಯೆಂದೂ ಅತೀ ಮೇಲಿನ ಭಾಗವನ್ನು ಮೇಲು ಪೀಠವೆಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಕುಂಕುಮದ ಭರಣಿ/ಬಟ್ಲು

ಅರಸಿನ ಮತ್ತು ಕುಂಕುಮಗಳನ್ನು ಹಾಕಿ ಇಡಲು ಬಳಸುವ ಸಾಧನ. ವೃತ್ತಾಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದು ಆಲಂಕಾರಿಕವಾಗಿ ಕೆತ್ತನೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಸಣ್ಣ ಹಿಡಿಕೆಯಂಥ ರಚನೆ ಇರುವ ಮುಚ್ಚಳ ಇದೆ. ಮುಚ್ಚಳದಲ್ಲೂ ಆಲಂಕಾರಿಕ ಕೆತ್ತನೆ ಇದೆ. ಇವುಗಳ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿರುತ್ತವೆ. ದೇವರ ಪೂಜೆಯ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ದಿನಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ, ಮಹಿಳಾ ಅತಿಥಿಗಳು ಬಂದಾಗ ಇದು ಉಪಯೋಗವಾಗುತ್ತದೆ. ವೃತ್ತ, ಆಯತ, ಕೂರ್ಮಾಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಕುಂಕುಮ ಬಟ್ಲುಗಳು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಕುಂಕುಮದ ಕರಡಿಗೆಗಳ ಒಳಗೆಯೇ ಕುಂಕುಮ, ಅರಸಿಣ, ಕೇಸರಿ, ಗುಲಾಬಿ ಬಣ್ಣಗಳ ಹುಡಿಗಳನ್ನು ಇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಯೋಗ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಅಳವಡಿಸಿ ಅವಕ್ಕೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆಯೇ ಮುಚ್ಚಳುಗಳನ್ನು ಕೌಶಲದಿಂದ ಅಳವಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಗುವಾನಿ, ಶ್ರೀಗಂಧ, ಹಲಸು ಮುಂತಾದ ಮರಗಳಿಂದ ಇಂಥ ಬಟ್ಟಲುಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಕುಟಾಣಿ/ಕುಟ್ನಿ

ಎಲೆ ಅಡಿಕೆ ಕುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಳಸುವ ಲೋಹದ ಸಾಧನ. ಇದು ಒರಳಿನ ಆಕಾರವಿದ್ದು, ಎತ್ತರ ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕು ಇಂಚು. ಒರಳಿನ ಆಳ ಸುಮಾರು ಮೂರುವರೆ ಇಂಚು. ಇದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಒಂದು ಅಡಿ ಉದ್ದದ ಕಬ್ಬಿಣದ ಕೋಲು ಇದೆ. ಇದರ ಬುಡ ದಪ್ಪವಿದ್ದು ತುದಿಗೆ ಹೋದಂತೆಲ್ಲಾ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕದಾಗುತ್ತದೆ. ತುದಿ ದುಂಡಗಿರುತ್ತದೆ. ಅಡಿಕೆ ಎಲೆಅಡಕೆ ತಿನ್ನುವ ಅಭ್ಯಾಸ ಉಳ್ಳವರು, ಅದರಲ್ಲೂ ಬಾಯಲ್ಲಿ ಹಲ್ಲಿಲ್ಲದವರು ಇದನ್ನು ಎಲೆಅಡಕೆ ಕುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನಿತರ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಘನವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಪುಡಿಮಾಡಲು ಕೂಡ ಇದು ಉಪಯೋಗವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಕಂಡು ಬರುತ್ತವೆ.
< previous12Next >

Search Dictionaries

Loading Results

Follow Us :   
  Download Bharatavani App
  Bharatavani Windows App