भारतीय भाषाओं द्वारा ज्ञान

Knowledge through Indian Languages

Dictionary

Kumbarike Vrutti Padakosha (Kannada-Kannada)(KASAPA)

Kannada Sahitya Parishattu (KASAPA)

ನಿಘಂಟಿನ ಪೀಠಿಕಾ ಪುಟಗಳನ್ನು ಓದಲು ದಯವಿಟ್ಟು ಇಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿಕ್‌ ಮಾಡಿರಿ
शब्दकोश के परिचयात्मक पृष्ठों को देखने के लिए कृपया यहाँ क्लिक करें।
Please click here to view the introductory pages of the dictionary

ತಂದೂರಿ ಒಲೆ

(ನಾ)
ಪರಾಟ ಬೇಯಿಸುವ ಒಲೆ, ವಾಡೆ ಆಕೃತಿಯಲ್ಲಿದ್ದು ಸುಮಾರು ಒಂದು ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರವಿರುತ್ತದೆ. ಇಟ್ಟಿಗೆಯಿಂದಲೂ ಕೂಡ ಮಾಡುವರು ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ, ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕುಂಬಾರರು ತಂದೂರಿ ಒಲೆ ಮಾಡುವರು. ತಂದೂರಿ ರೋಟಿ ಮಾಡಲು ಡಾಬಾಗಳಲ್ಲಿ ತಂದೂರಿ ಒಲೆ ಬಳಸುವರು.

ತಟ್ಟು

(ಕ್ರಿ)
ಬಡಿ, ಸೊಳದಿಂದ ಹಸಿಮಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಬಡಿದು ರೂಪಗೊಳಿಸುವುದು

ತತ್ರಾಣಿ

(ನಾ)
ನೀರು ಕುಡಿಯಲು ಬಳಸುವ ಚಪ್ಪಟೆಯಾದ ಮಣ್ಣಿನ ಪಾತ್ರೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಎರಡೂ ಕಡೆ ಹೊಟ್ಟೆ ಉಬ್ಬಿದ್ದು, ಕುತ್ತಿಗೆ ಸಣ್ಣದಾಗಿರುತ್ತದೆ ಬಯಲು ಸೀಮೆಯ ರೈತರು ಹೊಲಕ್ಕೆ ಹೋಗುವಾಗ ತತ್ರಾಣಿಯ ತುಂಬ ನೀರನ್ನು ತುಂಬಿಕೊಂಡು ಬಗಲಿಗೆ ಹಾಕಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವರು. ತತ್ರಾಣಿಯನ್ನು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಗ್ಗಕಟ್ಟಲು ಅನುಕೂಲವಾಗಲೆಂದು ಸುಮಾರು ಐದು ಸೆಂ. ಮೀ. ಅಗಲಕ್ಕೆ ಏಣು ಮಾಡಿ ಜಾಗ ಮಾಡಿರುತ್ತಾರೆ. ತತ್ರಾಣಿಯ ನೀರು ತಂಪಾಗಿರುವುದು.
‘ಬನ್ನಿಗಿಡದಡಿಯಲಿ ತತ್ರಾಣಿ ತಣ್ಣೀರ ಕುಡಿದು ಬುತ್ತಿಯನುಂಡು ಸೊಂಪಾಗಿರೆ’ (ಚೆನ್ನವೀರಕಣವಿ)
ಹೊಲಕ ಹೊಂಟಾನ ಹೊಟ್ಟಿ ಡುಮ್ಮ (ಒಗಟು)

ತಲೆಬೋಳಮಗಿ

(ನಾ)
ಬಾಯಿಗೆ ಕಂಠವಿಲ್ಲದ ಬೋಳು ಗಡಿಗೆ, ಶವ ಸಂಸ್ಕಾರದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ಗಡಿಗೆಯ ತುಂಬ ನೀರು ತುಂಬಿ ಮೃತರ ಹಿರಿಯಮಗ ಇದನ್ನು ಹೆಗಲಲ್ಲಿ ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಸಿದಗಿಯ ಗೋರಿಯ ಸುತ್ತಲೂ ಮೂರು ಸುತ್ತು ಹಾಕಿ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಚೆಲ್ಲುವನು ಈ ಪದ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ.

ತಸ್ತಿ

(ನಾ)
ಪಚೇಲಿ, ನೀರು ಕಾಯಿಸುವ ಗಡಿಗೆ, ಇದರಬಾಯಿ ಅಗಲವಿದ್ದು ತಳದಪ್ಪವಿರುತ್ತದೆ. ನೋಡಿ – ಪಚೇಲಿ

ತಿಗುರಿ

(ನಾ)
ತಿಹುರಿ, ತಿಗರಿ, ತಿರುಗುಣಿ ಕುಂಬಾರನ ಚಕ್ರ, ಕುಂಬಾರನ ಗಾಲಿ ಕುಂಬಾರಿಕೆಯ ಸಾಧನ ಸಲಕರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ತಿಗುರಿ ಮುಖ್ಯ. ತಿಗರಿಯ ಹಣೆ ಮತ್ತು ಕೈಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಗೆಯಿಂದ ಮಾಡಿಸಿ, ತಮಗೆ ಬೇಕಾದ ಅಳತೆಗೆ ಕುಂಬಾರರು ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ತಿಗರಿಯನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವರು. ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ್, ಬಿಹಾರ್, ರಾಜಾಸ್ಥಾನ, ಪಂಜಾಬದ ಕೆಲಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿನ ಚಕ್ರದ ಬಳಕೆ ಕೂಡ ಇದೆ. ಪ್ರಾಚ್ಯ ವಿದ್ವಾಂಸರ ಪ್ರಕಾರ ವಿಶ್ವಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ತಿಗುರಿಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದವರು ಸುಮೇರಿಯನ್-ರು. ಈಜಿಪ್ಟಿಯನ್ನರು ತಮ್ಮ ಜನಾಂಗದ ಆರಾಧ್ಯದೇವರಾದ ಶನುಮ್-ನು ತಿಗರಿಯನ್ನು ಕುಂಬಾರನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟನೆಂದು ನಂಬುವರು.
‘ದಂಡಭ್ರಹ್ಮಂ ಕುಲಾಲ ಚಕ್ರದೋಳ್’ (ಅಗ್ಗಳದೇವ)
‘ತಿರುಗತದ ತಿಗರಿ
ಹರವಿ, ಗಡಗಿ ಮಡಕಿ ಹಡೀತದ
ಕುಂಬಾರನ ತಿಗುರಿ’ (ಬೇಂದ್ರೆ)

ತಿಗುರಿ ಕಣ್ಣು

(ನಾ)
ತಿಗುರಿಯ ಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಕೂಡಿಸಲಾದ ಬೆಣಚುಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಗೋಲಾಕಾರವಾಗಿ ಮಾಡಲಾದ ತಗ್ಗು ಗುಬ್ಬಕಲ್ಲು ನೋಡಿ.

ತಿಗುರಿ ಗುಳಿ

(ನಾ)
ತಿಗುರಿಯ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮಾಡಿರುವ ಒಂದು ಒಂದುವರೆ ಸೆ. ಮೀ. ಅಗಲದ ಒಂದು ಸೆ.ಮಿ. ಆಳದ ಗುಳಿ ಅದರಲ್ಲಿ ಕೋಲನ್ನು ಇಟ್ಟು ತಿರುಗಿಸಿ ತಿಗುರಿಯನ್ನು ಚಾಲು ಮಾಡುವರು.

ತಿಗುರಿ ಕೋಲು

(ನಾ)
ಕುಂಬಾರಗೋಲು, ತಿಗರಿ ಬಡಿಗೆ, ತಿಗುರಿಯನ್ನು ತಿರುಗಿಸಲು ಬಳಸುವ ಬಿದರಿನ ಕೋಲು. ಇದು ಸುಮಾರು ಒಂದುವರೆಯಿಂದ ಎರಡು ಮೀಟರ್ ಉದ್ದವಿರುವುದು.
‘ಪಂದಿ ತಿರುಗುವ ಪದದೊಳ್ ಕೇ ಲಂ ಮಾಡುವ ತಿಗುರಿಯ ಕೋಲಂತೆ’ (ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ)

ತಿಗುರಿ ಗೂಟ

(ನಾ)
ಶೂಲ, ತಿಗರಿ ತಿರುಗಿಸಲು, ನೆಲದಲ್ಲಿ ಹುಗಿದ ಕಟ್ಟಗೆಯ ಗೂಟ. ಇದನ್ನು ಕಟ್ಟಿಗೆಯಿಂದ ಮಾಡಿದ್ದು, ಇದರ ತುದಿ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೊನಚಾಗಿದ್ದು, ತಳ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ದಪ್ಪಾಗಿ ಇರುವುದು. ಇದು ಸುಮಾರು ಒಂದು ಮೀಟರ್ ಉದ್ದವಾಗಿದ್ದು, 45 ಸೆಂ.ಮೀ.ನಷ್ಟು ನೆಲದ ಮೇಲ್ಗಡೆ ಇರುವಂತೆ ನೆಲದಲ್ಲಿ ತಗ್ಗುತೆಗೆದು ಭಧ್ರಪಡಿಸುವರು, ತಿಗರಿ ಹಾಕುವಾಗ ಗೂಟದ ಮೊನಚಾದ ತುದಿಯನ್ನು ತಿಗರಿ ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟು ತಿಗರಿ ತಿರುಗಿಸುವರು.

ತಿಗುರಿ ತಗಡು

(ನಾ)
ತಿಗುರಿಯ ಹಣೆಯ ಪೀಠದ ಮೇಲೆ ಅರಲನ್ನು ಬಡಿದು, ಅದನ್ನು ದುಂಡಗೆ ಮಾಡಲು ಆಚೆ ಈಚೆ ಅರಲನ್ನು ಸವಲ ತೆಗೆಯಲು ಬಳಸುವ ತಗಡಿನ ತುಂಡು.

ತಿಗುರಿ ಹಣೆ

(ನಾ)
ತಿಗರಿಯ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗೋಲಾಕಾರವಾಗಿರುವ ಕಟ್ಟಿಗೆಯ ಪೀಠ. ಇದರ ಮೇಲೆ ಹದ ಮಾಡಿದ ಮಣ್ಣನ್ನು (ಅರಲನ್ನು) ಬಡಿದು ಮಡಕೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುವರು.

ತಿಗುರಿ ಹೂಡು

(ಕ್ರಿ)
ತಿಗುರಿಯನ್ನು ಗೂಟಕ್ಕೆ ಹಾಕಿ ಅದನ್ನು ತಿರುಗಿಸಲು ಆರಂಭಿಸುವುದು.

ತೀಡು

(ಕ್ರಿ)
ಕೈಯಿಂದ ಮಡಕೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಕ್ರಿಯೆ, ಹದಮಾಡಿದ ಅರಲನ್ನು ಸುರುಳಿ ಮಾಡಿ, ಜಜ್ಜುವ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಜಜ್ಜಿ ನಂತರ ಅಚ್ಚಿನಲ್ಲಿಟ್ಟು ಒಂದು ಅರಿವೆ ಪಕಡಿಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಬೇಕಾದ ಪಾತ್ರೆ ಸಿದ್ಧವಾಗುವವರಿಗೆ ತೀಡುವ ಕ್ರಿಯೆಗೆ ತೀಡುವುದು ಎನ್ನುವರು. ಹೀಗೆ ತೀಡಿದ ಪಾತ್ರೆಗೆ ಬೋಸಿ ಎನ್ನುವರು. ಇದಕ್ಕೆ ಕಂಠ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕುಂಬಾರಗಿತ್ತಿಯರು ಚಿಕ್ಕ, ಚಿಕ್ಕ ಮಣ್ಣಿನ ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಕೈಯಿಂದ ತೀಡಿ ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸುವರು.

ತುಳಿ

(ಕ್ರಿ)
ಸ್ವಚ್ಛ ಮಾಡಿದ ಮಣ್ಣಿಗೆ ನೀರನ್ನು ಹಾಕಿ ಕೆಲ ಘಂಟೆಗಳವರೆಗೆ ನೆನೆಯಲು ಬಿಟ್ಟು ಅದು ನೆನೆದ ಮೇಲೆ ಅದನ್ನು ಕಾಲಿನಿಂದ ತುಳಿದು ಹದ ಮಾಡಿ ಒಂದೆಡೆ ಒಟ್ಟುವರು.

ತೆರೆ ಎತ್ತು

(ಕ್ರಿ)
ತಿಗುರಿಯ ಹಣೆಗೆ ಹಾಕಿದ ಮಣ್ಣನ್ನು ಮಡಿಕೆ ಮಾಡಲು ಮೇಲೆತ್ತುವ ಕ್ರಿಯೆ.

ತೆರೆಬಡಿ

(ಕ್ರಿ)
ತಿಗುರಿಯ ಹಣೆಯ ಮೇಲೆ ಅರಲನ್ನು ಒಟ್ಟುವುದು. ತಿಗುರಿಯನ್ನು ಹೂಡಿದ ಮೇಲೆ ಅದನ್ನು ನಿಧಾನಕ್ಕೆ ಕೈಯಿಂದ ತಿರುಗಿಸುತ್ತ, ಹಿಡಿ, ಹಿಡಿ, ಅರಲನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಅದರ ಹಣೆಯ ಮೇಲೆ ಬಡಿದು ಅರಲನ್ನು ಒಟ್ಟುವ ಕ್ರಿಯೆಗೆ ತೆರೆ ಬಡೆಯುವುದು ಎನ್ನುವರು.

ತೋಯಿಸಿದ ಅರಿವೆ ಕೊರಡು

(ನಾ)
ಹಸಿಬಟ್ಟೆಯುಳ್ಳ ಮರದ ಹಲಗೆ, ಸೊಳದಿಂದ ಮಡಕೆ ತಟ್ಟುವಾಗ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಸೊಳವನ್ನು ಹಸಿಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಹಸಿಬಟ್ಟೆಯುಳ್ಳ ಮರದ ಹಲಗೆ. ಇದು ಸುಮಾರು 15 ಸೆಂ.ಮೀ. ದಪ್ಪವಿರುತ್ತದೆ. ಉದ್ದ 10 ಸೆಂ. ಮೀ. ಅಗಲ 8 ಸೆಂ. ಮೀ. ದಪ್ಪವಿರುತ್ತದೆ. ಅದರ ಮೇಲೆ ಎರಡು ಮೂರು ಮಡಿಕೆ ಮಾಡಿ ತೋಯಿಸಿದ ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ಇಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ.

Search Dictionaries

Loading Results

Follow Us :   
  Download Bharatavani App
  Bharatavani Windows App